<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW10n0087">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 87 敦煌本《壇經》錄校三題</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 87 敦煌本《壇經》錄校三題</title>
			<author>方廣錩</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">87</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">敦煌本《壇經》錄校三題</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2020-06-02">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0419a" n="0419a"/>
<lb ed="ZW" n="0419a01"/>
<lb ed="ZW" n="0419a02"/>
<lb ed="ZW" n="0419a03"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>敦煌本《壇經》錄校三題<anchor xml:id="nkr_note_orig_0419001" n="0419001"/></cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0419a04"/>
<lb ed="ZW" n="0419a05"/><byline cb:type="author">方廣錩</byline>
<lb ed="ZW" n="0419a06"/>
<lb ed="ZW" n="0419a07"/>
<lb ed="ZW" n="0419a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一、前言</cb:mulu><head>一、前言</head>
<lb ed="ZW" n="0419a09"/>
<lb ed="ZW" n="0419a10"/><p xml:id="pZW10p0419a1001">敦煌遺書中早期禪文獻的發現，開啓了禪宗研究的新
<lb ed="ZW" n="0419a11"/>階段。在這些早期禪文獻中，尤以敦煌本《壇經》引起人
<lb ed="ZW" n="0419a12"/>們持久的興趣。近百年來，關於敦煌本《壇經》的各種錄
<lb ed="ZW" n="0419a13"/>校本已超過30種，幷有英、日譯本問世。上述諸多錄校本
<lb ed="ZW" n="0419a14"/>爲敦煌本《壇經》的研究，奠定了厚實的基礎，但也存在
<lb ed="ZW" n="0419a15"/>一些問題。本文擬探討如下三個問題：</p>
<lb ed="ZW" n="0419a16"/><p xml:id="pZW10p0419a1601">第一、如何正确看待已經發現的五個敦煌本《壇經》
<lb ed="ZW" n="0419a17"/>在錄校中的作用</p>
<lb ed="ZW" n="0419a18"/><p xml:id="pZW10p0419a1801">目前發現的五個敦煌本《壇經》，因其文字抄寫水平及
<lb ed="ZW" n="0419a19"/>所存多少有別，校勘價値也不一樣，這是一個客觀事實。
<lb ed="ZW" n="0419a20"/>但是，在以往的錄校實踐中，錄校者對這五個《壇經》寫
<lb ed="ZW" n="0419a21"/>本，存在著厚此薄彼的傾向。那麼，我們應該如何正確看
<lb ed="ZW" n="0419a22"/>待已經發現的這些敦煌本《壇經》在錄校中的作用？</p>
<lb ed="ZW" n="0419a23"/><p xml:id="pZW10p0419a2301">第二、如何正確處理敦煌本與其他各種版本《壇經》
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0420a" n="0420a"/>
<lb ed="ZW" n="0420a01"/>的關係</p>
<lb ed="ZW" n="0420a02"/><p xml:id="pZW10p0420a0201">經過近百年的研究，現在學術界的主流意見，都主張
<lb ed="ZW" n="0420a03"/>敦煌本《壇經》是現存時代最早的寫本，是神會系的傳本。
<lb ed="ZW" n="0420a04"/>此外，大家都認爲它與後代流傳的惠昕本、德異本、<name role="" type="person">契嵩</name>
<lb ed="ZW" n="0420a05"/>本、宗寶本等並非同一個系統。我們目前正在研讀敦煌本
<lb ed="ZW" n="0420a06"/>《壇經》，研讀中已經對上述第二個觀點提出質疑。但無論
<lb ed="ZW" n="0420a07"/>如何，敦煌本《壇經》出現於唐代，其他諸本出現於宋代
<lb ed="ZW" n="0420a08"/>乃至宋代以下，這一點沒有疑義。目前諸多錄校本整理敦
<lb ed="ZW" n="0420a09"/>煌本《壇經》時，時有依據後出的惠昕本等諸本來校改敦
<lb ed="ZW" n="0420a10"/>煌本文字者。這種做法是否合適？</p>
<lb ed="ZW" n="0420a11"/><p xml:id="pZW10p0420a1101">第三、如何正確認識敦煌本《壇經》中的經論引用
<lb ed="ZW" n="0420a12"/>現象</p>
<lb ed="ZW" n="0420a13"/><p xml:id="pZW10p0420a1301">禪宗雖然標榜「敎外別傳」，但在敦煌本《壇經》中卻
<lb ed="ZW" n="0420a14"/>找不到這樣的表述。不僅如此，《壇經》還引用經論以証成
<lb ed="ZW" n="0420a15"/>己說。但如何正確認識、錄校敦煌本《壇經》中的經論引
<lb ed="ZW" n="0420a16"/>用，卻是一個値得我們探討的問題。</p>
<lb ed="ZW" n="0420a17"/><p xml:id="pZW10p0420a1701">以下分別論述。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0420a18"/>
<lb ed="ZW" n="0420a19"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二、敦煌遺書中所存《壇經》寫本及其錄校價値</cb:mulu><head>二、敦煌遺書中所存《壇經》寫本及其錄校價値</head>
<lb ed="ZW" n="0420a20"/>
<lb ed="ZW" n="0420a21"/><p xml:id="pZW10p0420a2101">敦煌遺書中所存《壇經》寫本，學術界統稱爲「敦煌
<lb ed="ZW" n="0420a22"/>本《壇經》」。現知敦煌本《壇經》共5號：</p>
<lb ed="ZW" n="0420a23"/><p xml:id="pZW10p0420a2301">1.英國圖書館藏斯5475號（以下簡稱「斯本」），縫
<lb ed="ZW" n="0420a24"/>繢裝，首尾完整。1920年代由日本矢吹慶輝發現、攝影，
<lb ed="ZW" n="0420a25"/>其後著錄於《鳴沙餘韻》。1934年日本鈴木大拙、公田連
<lb ed="ZW" n="0420a26"/>太郞首次發表錄校。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0421a" n="0421a"/>
<lb ed="ZW" n="0421a01"/><p xml:id="pZW10p0421a0101">2.敦煌縣博物館藏77號（以下簡稱「敦博本」），縫
<lb ed="ZW" n="0421a02"/>繢裝，首尾完整。上個世紀四十年代由向達發現並兩度錄
<lb ed="ZW" n="0421a03"/>文，但僅在《西征小記》中披露該寫本的存在，沒有公佈
<lb ed="ZW" n="0421a04"/>原文。1983年由周紹良再發現並組織拍攝照片。其後楊曾
<lb ed="ZW" n="0421a05"/>文得到照片，並於1993年首次發表錄校。</p>
<lb ed="ZW" n="0421a06"/><p xml:id="pZW10p0421a0601">3.中國<name role="" type="person">國家圖書館</name>藏BD04548號背1（崗48號，以
<lb ed="ZW" n="0421a07"/>下簡稱「北本」），卷軸裝，首殘尾全。<anchor xml:id="nkr_note_add_0421a0701" n="0421a0701"/><anchor xml:id="beg0421a0701" n="0421a0701"/>1920<anchor xml:id="end0421a0701"/>年代
<lb ed="ZW" n="0421a08"/>陳垣首先發現並著錄於《敦煌劫餘錄》，但未引起學術界注
<lb ed="ZW" n="0421a09"/>意。1991年日本田中良昭注意到該寫卷並首次發表錄校。</p>
<lb ed="ZW" n="0421a10"/><p xml:id="pZW10p0421a1001">4.原旅順博物館藏本（以下簡稱「旅博本」），縫繢
<lb ed="ZW" n="0421a11"/>裝，首尾完整。1910年代日本大谷探險隊橘瑞超得於敦煌
<lb ed="ZW" n="0421a12"/>並著錄，該著錄最早由羅振玉公佈。原件輾轉存旅順博物
<lb ed="ZW" n="0421a13"/>館，後下落不明。1989年日本龍谷大學公佈該校所存照片
<lb ed="ZW" n="0421a14"/>3拍，其中屬於《壇經》僅首部1拍，另兩拍爲尾部其他文
<lb ed="ZW" n="0421a15"/>獻。1995年潘重規首次利用該照片進行錄校。</p>
<lb ed="ZW" n="0421a16"/><p xml:id="pZW10p0421a1601">5.中國<name role="" type="person">國家圖書館</name>藏BD08958號（有79號，以下簡
<lb ed="ZW" n="0421a17"/>稱「北殘片」），卷軸裝，首尾均斷，原爲兌廢稿。1996年
<lb ed="ZW" n="0421a18"/>由方廣錩發現，1998年發表錄文。</p>
<lb ed="ZW" n="0421a19"/><p xml:id="pZW10p0421a1901">上述5號《壇經》，斯本、敦博本首尾完整，北本殘賸
<lb ed="ZW" n="0421a20"/>後半卷，旅博本現存首尾照片各一張，北殘片則僅存5行
<lb ed="ZW" n="0421a21"/>文字且有錯抄之處。其文獻價値之大小，自然不能等同。</p>
<lb ed="ZW" n="0421a22"/><p xml:id="pZW10p0421a2201">從近百年來敦煌本《壇經》整理歷史看，1920年代，斯
<lb ed="ZW" n="0421a23"/>本便引起研究者的注意。在其他敦煌本《壇經》沒有進入研
<lb ed="ZW" n="0421a24"/>究者視野之前，半個多世紀中，斯本成爲人們研究敦煌本
<lb ed="ZW" n="0421a25"/>《壇經》的唯一依據。但該本書法拙劣，俗字、異體字、筆
<lb ed="ZW" n="0421a26"/>劃加減字、方言訛寫字、通假字、偏旁連寫變體字等諸種情
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0422a" n="0422a"/>
<lb ed="ZW" n="0422a01"/>況較多，辨認困難，一時被部分日本學者稱爲所謂「惡本」。
<lb ed="ZW" n="0422a02"/>關於「惡本」問題，潘重規的《敦煌壇經新書及附册》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0422001" n="0422001"/>
<lb ed="ZW" n="0422a03"/>（以下簡稱「潘重規本」）有詳盡論述，可以參看。1980年
<lb ed="ZW" n="0422a04"/>代，敦博本被再發現。敦博本書寫規整，大批在斯本中難以
<lb ed="ZW" n="0422a05"/>辨認的文字，在敦博本中得到確認。因此，研究者對敦博本
<lb ed="ZW" n="0422a06"/>傾注更大的熱情，至今出現的30多種敦煌本《壇經》錄校
<lb ed="ZW" n="0422a07"/>本，很多是敦博本發現後問世的，有的錄校本更宣稱自己整
<lb ed="ZW" n="0422a08"/>理的目的就是爲了恢復敦博本的原貌。但也必須指出，部分
<lb ed="ZW" n="0422a09"/>研究者過於信任敦博本，在整理時，凡遇異文，往往不加分
<lb ed="ZW" n="0422a10"/>析地肯定敦博本，否定斯本，造成一些不必要的錯誤。</p>
<lb ed="ZW" n="0422a11"/><p xml:id="pZW10p0422a1101">在此擧兩個例子。</p>
<lb ed="ZW" n="0422a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（一）關於「福門」問題</cb:mulu><head>（一）關於「福門」問題</head>
<lb ed="ZW" n="0422a13"/>
<lb ed="ZW" n="0422a14"/><p xml:id="pZW10p0422a1401">斯本：</p>
<lb ed="ZW" n="0422a15"/><p xml:id="pZW10p0422a1501">五祖忽於一日喚門人盡來門人集記五祖曰吾/向
<lb ed="ZW" n="0422a16"/>與說世人生死事大汝等門人終日供養衹求福田/不
<lb ed="ZW" n="0422a17"/>求出離生死苦海汝等自姓迷福門何可救汝汝惣/且
<lb ed="ZW" n="0422a18"/>歸房自看有知惠者自取本姓般若知之各作一偈/呈
<lb ed="ZW" n="0422a19"/>吾吾看汝偈若吾大意者付汝衣法稟爲六代火/急急
<lb ed="ZW" n="0422a20"/>（第21頁～第22頁）<anchor xml:id="nkr_note_orig_0422002" n="0422002"/></p>
<lb ed="ZW" n="0422a21"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0423a" n="0423a"/>
<lb ed="ZW" n="0423a01"/><p xml:id="pZW10p0423a0101">敦博本：</p>
<lb ed="ZW" n="0423a02"/><p xml:id="pZW10p0423a0201">五/祖忽於一日喚門人盡來門人集記五祖曰吾向
<lb ed="ZW" n="0423a03"/>汝說世人生/死事大汝等門人終日供養衹求福田不
<lb ed="ZW" n="0423a04"/>求出離生死苦海汝等自/性迷福門何可求汝汝惣且
<lb ed="ZW" n="0423a05"/>歸房自看有智事者自取本性般/若之知各作一偈呈
<lb ed="ZW" n="0423a06"/>吾吾看汝偈若悟大意者付汝衣法稟爲/六代火急作
<lb ed="ZW" n="0423a07"/>（第66頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0423a08"/>
<lb ed="ZW" n="0423a09"/><p xml:id="pZW10p0423a0901">就這裏討論的「福門」而言，上述兩段文字的差別在
<lb ed="ZW" n="0423a10"/>於：斯本作「汝等自姓迷，福門何可救汝」；敦博本作「汝
<lb ed="ZW" n="0423a11"/>等自性迷，福門何可求汝」。這裏的關鍵是「救」（斯本）、
<lb ed="ZW" n="0423a12"/>「求」（敦博本）二字。若爲「救」，這句話的意思是福門不
<lb ed="ZW" n="0423a13"/>能救人於生死苦海；若爲「求」，則意爲福門根本不可能求
<lb ed="ZW" n="0423a14"/>得。相關聯的問題是，斯本的「救」，在這裏是及物動詞，
<lb ed="ZW" n="0423a15"/>下面應該帶賓語「汝」；敦博本的「求」，在這裏是不及物
<lb ed="ZW" n="0423a16"/>動詞，下面不能帶賓語，「汝」字必須下屬。</p>
<lb ed="ZW" n="0423a17"/><p xml:id="pZW10p0423a1701">楊曾文《敦煌新本六祖壇經》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0423001" n="0423001"/>（以下簡稱「楊曾文
<lb ed="ZW" n="0423a18"/>本」）依據敦博本作「求」，錄校如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0423a19"/>
<lb ed="ZW" n="0423a20"/><p xml:id="pZW10p0423a2001">汝等門人終日供養，衹求福田，不求出離生死
<lb ed="ZW" n="0423a21"/>苦海。汝等自性迷，福門何可求？汝等總且歸房自
<lb ed="ZW" n="0423a22"/>看，……（第9頁）</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0424a" n="0424a"/>
<lb ed="ZW" n="0424a01"/><p xml:id="pZW10p0424a0101">潘重規本依據斯本作「救」，錄校如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0424a02"/>
<lb ed="ZW" n="0424a03"/><p xml:id="pZW10p0424a0301">汝等門人，終日供養，衹求福田，不求出離生
<lb ed="ZW" n="0424a04"/>死苦海。汝等自性迷，福門何可救汝。汝總且歸房
<lb ed="ZW" n="0424a05"/>自看，……（第140頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0424a06"/>
<lb ed="ZW" n="0424a07"/><p xml:id="pZW10p0424a0701">其他諸種錄校本，或從楊，或從潘，在此不一一列擧。</p>
<lb ed="ZW" n="0424a08"/><p xml:id="pZW10p0424a0801">上述錄校產生兩個問題：</p>
<lb ed="ZW" n="0424a09"/><p xml:id="pZW10p0424a0901">第一、按照楊曾文本的錄校，五祖認爲「福門」不可
<lb ed="ZW" n="0424a10"/>求。而按照潘重規本的錄校，五祖沒有否認「福門」之可
<lb ed="ZW" n="0424a11"/>求，衹是強調福門不能救人出離生死苦海。兩種錄校意義
<lb ed="ZW" n="0424a12"/>完全不同，福門到底可不可求？這涉及<anchor xml:id="nkr_note_add_0424a1201" n="0424a1201"/><anchor xml:id="beg0424a1201" n="0424a1201"/>到<anchor xml:id="end0424a1201"/>佛敎義理。</p>
<lb ed="ZW" n="0424a13"/><p xml:id="pZW10p0424a1301">第二、按照潘重規本的錄校，「汝等自性迷，福門何可
<lb ed="ZW" n="0424a14"/>救汝」之後，緊接下句「汝總且歸房自看」云云，文從字
<lb ed="ZW" n="0424a15"/>順。按照楊曾文本的錄校，「福門何可求」之後，「汝」字必
<lb ed="ZW" n="0424a16"/>須下屬。這樣下文變成「汝汝總且歸房自看」云云，文字彆
<lb ed="ZW" n="0424a17"/>扭，窒礙不通。於是，楊曾文本依據惠昕本等後出的《壇
<lb ed="ZW" n="0424a18"/>經》版本，改敦煌本之「汝汝」爲「汝等」。文句是通順了，
<lb ed="ZW" n="0424a19"/>但這種依據後出《壇經》版本改動敦煌本的做法妥當嗎？</p>
<lb ed="ZW" n="0424a20"/><p xml:id="pZW10p0424a2001">關於第二個問題，我想放在下一節討論，在此僅討論
<lb ed="ZW" n="0424a21"/>福門是否可求的問題。</p>
<lb ed="ZW" n="0424a22"/><p xml:id="pZW10p0424a2201">「福門」一詞最早出於西晉<name role="" type="person">竺法護</name>譯《<name role="" type="person">文殊師利</name>淨律經》
<lb ed="ZW" n="0424a23"/>之「道門品第四」。稱「行四意止，不失宿德，諸所福門。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0424001" n="0424001"/>
<lb ed="ZW" n="0424a24"/>其後經論，屢有論述。用《電子佛典集成》檢索，有100
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0425a" n="0425a"/>
<lb ed="ZW" n="0425a01"/>餘處。唐窺基《金剛般若經贊述》卷二稱：「今令受持、讀
<lb ed="ZW" n="0425a02"/>誦，發生智慧故，方得菩提。定是福門故，但能助道
<lb ed="ZW" n="0425a03"/>也。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0425001" n="0425001"/>因此，就佛敎而言，並不否認福門之可求。五祖
<lb ed="ZW" n="0425a04"/>所強調的，衹是福門不能救人出離生死苦海，這正是禪宗
<lb ed="ZW" n="0425a05"/>一貫的觀點。</p>
<lb ed="ZW" n="0425a06"/><p xml:id="pZW10p0425a0601">結論，潘重規本依據斯本錄校是正確的，楊曾文本過
<lb ed="ZW" n="0425a07"/>分信任敦博本，錄校錯誤。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0425a08"/>
<lb ed="ZW" n="0425a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（二）關於「念不去」與「念不起」</cb:mulu><head>（二）關於「念不去」與「念不起」</head>
<lb ed="ZW" n="0425a10"/>
<lb ed="ZW" n="0425a11"/><p xml:id="pZW10p0425a1101">斯本：</p>
<lb ed="ZW" n="0425a12"/><p xml:id="pZW10p0425a1201">此法門中何名座禪/此法門中一切無礙外於一切
<lb ed="ZW" n="0425a13"/>境界上念不去爲座見本姓/不亂爲禪（第31頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0425a14"/>
<lb ed="ZW" n="0425a15"/><p xml:id="pZW10p0425a1501">敦博本：</p>
<lb ed="ZW" n="0425a16"/><p xml:id="pZW10p0425a1601">此法門中何/名座禪此法門中一切無礙外於一切
<lb ed="ZW" n="0425a17"/>境界上念不起爲座見本/性不亂爲禪（第74頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0425a18"/>
<lb ed="ZW" n="0425a19"/><p xml:id="pZW10p0425a1901">上面一段話論述什麼叫坐禪。兩段文字的差異，關鍵
<lb ed="ZW" n="0425a20"/>是斯本作「念不去」，敦博本作「念不起」。一字之差，禪
<lb ed="ZW" n="0425a21"/>法思想完全相反。</p>
<lb ed="ZW" n="0425a22"/><p xml:id="pZW10p0425a2201">《壇經》主張無念爲宗，無相爲體，無住爲本。所謂
<lb ed="ZW" n="0425a23"/>「無念」，是「於念而不念」；所謂「無相」，是「於相而離
<lb ed="ZW" n="0425a24"/>相」；所謂「無住」，是「念念時中，於一切法上無住」。在
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0426a" n="0426a"/>
<lb ed="ZW" n="0426a01"/>這裏，惠能強調：「爲人本性，念念不住。前念念念，後念
<lb ed="ZW" n="0426a02"/>念念，相續無有斷絕。若一念斷絕，法身卽離色身。」所
<lb ed="ZW" n="0426a03"/>以，要活人不產生念頭是不可能的，關鍵是要保持一種
<lb ed="ZW" n="0426a04"/>「外離一切相」、「於一切境上不染」的境界，也就是「於念
<lb ed="ZW" n="0426a05"/>而不念」。因此，就惠能的禪法思想而言，此句的正確表述
<lb ed="ZW" n="0426a06"/>無疑是「念不去」。而敦博本的「念不起」，恰恰是惠能批
<lb ed="ZW" n="0426a07"/>評的「若一念斷絕，法身卽離色身」。</p>
<lb ed="ZW" n="0426a08"/><p xml:id="pZW10p0426a0801">那麼，諸錄校本如何處理此句？</p>
<lb ed="ZW" n="0426a09"/><p xml:id="pZW10p0426a0901">郭朋《壇經導讀》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0426001" n="0426001"/>（以下簡稱「郭朋本」）作：「外
<lb ed="ZW" n="0426a10"/>於一切境界上念不起爲坐，」（第99頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0426a11"/><p xml:id="pZW10p0426a1101">孟東燮《關於敦煌本〈壇經〉》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0426002" n="0426002"/>（以下簡稱「孟東燮
<lb ed="ZW" n="0426a12"/>本」）作：「外於一切境界上、念不起爲坐、」（第26頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0426a13"/><p xml:id="pZW10p0426a1301">楊曾文本：「外於一切境界上，念不起爲坐，」（第22
<lb ed="ZW" n="0426a14"/>頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0426a15"/><p xml:id="pZW10p0426a1501">李申《敦煌壇經合校簡注》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0426003" n="0426003"/>（以下簡稱「李申本」）
<lb ed="ZW" n="0426a16"/>作：「外於一切境界上，念不去爲坐，」（第38頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0426a17"/><p xml:id="pZW10p0426a1701">上面除了李申本採用斯本的「念不去」外，郭朋本、
<lb ed="ZW" n="0426a18"/>孟東燮本、楊曾文本均採用敦博本的「念不起」。此外，潘
<lb ed="ZW" n="0426a19"/>重規本、李富華《惠能與〈壇經〉》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0426004" n="0426004"/>（以下簡稱「李富華
<lb ed="ZW" n="0426a20"/>本」）、中島志郞《六祖壇經》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0426005" n="0426005"/>（以下簡稱「中島本」）、
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0427a" n="0427a"/>
<lb ed="ZW" n="0427a01"/>周紹良《敦煌寫本壇經原本》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0427001" n="0427001"/>（以下簡稱「周紹良本」）
<lb ed="ZW" n="0427a02"/>乃至鄧榮本<anchor xml:id="nkr_note_orig_0427002" n="0427002"/>、鄧遼本<anchor xml:id="nkr_note_orig_0427003" n="0427003"/>、黃連忠本<anchor xml:id="nkr_note_orig_0427004" n="0427004"/>等諸多錄校本，
<lb ed="ZW" n="0427a03"/>亦均爲「念不起」，在此不一一羅列。</p>
<lb ed="ZW" n="0427a04"/><p xml:id="pZW10p0427a0401">這麼多的錄校者，都因受敦博本的影響，而在這個反
<lb ed="ZW" n="0427a05"/>映了惠能禪法基本思想的問題上犯錯誤。實在令人遺憾。</p>
<lb ed="ZW" n="0427a06"/><p xml:id="pZW10p0427a0601">如上所述，斯本、敦博本首尾完整，北本保存《壇經》
<lb ed="ZW" n="0427a07"/>約有一半，當然都有較大的校勘價値。而旅博本、北殘片
<lb ed="ZW" n="0427a08"/>所存文字寥寥無幾，是否就沒有價値了呢？事實並非如此。</p>
<lb ed="ZW" n="0427a09"/><p xml:id="pZW10p0427a0901">旅博本雖然僅有首尾照片，但它的首題格式鮮明，並
<lb ed="ZW" n="0427a10"/>有明確標記，以說明這種格式的確定性。這對我們研究敦
<lb ed="ZW" n="0427a11"/>煌本《壇經》的標題，具有無可替代的價値。詳情參見拙
<lb ed="ZW" n="0427a12"/>作《敦煌本〈壇經〉標題章校釋疏義》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0427005" n="0427005"/>，此不贅述。北
<lb ed="ZW" n="0427a13"/>殘片雖然僅存5行，且是兌廢稿，但依然有它的校勘價値。
<lb ed="ZW" n="0427a14"/>請看北殘片如下錄文：</p>
<lb ed="ZW" n="0427a15"/>
<lb ed="ZW" n="0427a16"/><p xml:id="pZW10p0427a1601">今旣發四弘誓願訖，與善知識無相懺悔三世罪
<lb ed="ZW" n="0427a17"/>障。（第4頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0427a18"/>
<lb ed="ZW" n="0427a19"/><p xml:id="pZW10p0427a1901">相應的文字，斯本作：</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0428a" n="0428a"/>
<lb ed="ZW" n="0428a01"/><p xml:id="pZW10p0428a0101">今旣發四弘誓願訖，與善知識無相懺悔三世罪
<lb ed="ZW" n="0428a02"/>障。（第34頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0428a03"/>
<lb ed="ZW" n="0428a04"/><p xml:id="pZW10p0428a0401">敦博本作：</p>
<lb ed="ZW" n="0428a05"/>
<lb ed="ZW" n="0428a06"/><p xml:id="pZW10p0428a0601">今卽發四弘誓願說，與善知識無相懺悔三世罪
<lb ed="ZW" n="0428a07"/>障。（77頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0428a08"/>
<lb ed="ZW" n="0428a09"/><p xml:id="pZW10p0428a0901">比較上述三本，顯然斯本、北殘片爲正，敦博本爲誤。
<lb ed="ZW" n="0428a10"/>北殘片的發現，支持了斯本的行文，爲我們依據斯本定稿
<lb ed="ZW" n="0428a11"/>提供了更充分的證據。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0428001" n="0428001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0428a12"/><p xml:id="pZW10p0428a1201">總之，目前發現的五號敦煌本《壇經》，所存文字多少
<lb ed="ZW" n="0428a13"/>有別，校勘價値也不一樣。敦博本雖然因其諸多優點，爲
<lb ed="ZW" n="0428a14"/>人們所推崇，但依然存在不少問題。因此，在校勘實踐中，
<lb ed="ZW" n="0428a15"/>對這五種文本，不可懷有先入之見，而應一視同仁。這樣
<lb ed="ZW" n="0428a16"/>纔能客觀對待各本的優劣，取長補短，錄校出一個相對較
<lb ed="ZW" n="0428a17"/>爲理想的敦煌本《壇經》整理本。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0428a18"/>
<lb ed="ZW" n="0428a19"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三、如何正確處理敦煌本與其他各種版本《壇經》的關係</cb:mulu><head>三、如何正確處理敦煌本與其他各種版本《壇經》的
<lb ed="ZW" n="0428a20"/>關係</head>
<lb ed="ZW" n="0428a21"/>
<lb ed="ZW" n="0428a22"/><p xml:id="pZW10p0428a2201">上一節討論「福門」問題時，已經涉及依據惠昕本等
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0429a" n="0429a"/>
<lb ed="ZW" n="0429a01"/>後出版本改動敦煌本的問題。在那個例子中，依據惠昕等
<lb ed="ZW" n="0429a02"/>本把「汝汝」校改爲「汝等」，顯然是錯誤的。這裏，我們
<lb ed="ZW" n="0429a03"/>不能排除存在這樣的可能：因爲惠昕等本的行文爲「汝
<lb ed="ZW" n="0429a04"/>等」，從而對錄校者產生誤導，促使他們把自以爲敦煌本中
<lb ed="ZW" n="0429a05"/>讀不通的「汝汝」改爲「汝等」。由此，在敦煌本《壇經》
<lb ed="ZW" n="0429a06"/>的錄校中，如何正確處理惠昕本等後代版本與敦煌本的關
<lb ed="ZW" n="0429a07"/>係，是我們必須注意的問題。</p>
<lb ed="ZW" n="0429a08"/><p xml:id="pZW10p0429a0801">在此再擧幾例。</p>
<lb ed="ZW" n="0429a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（一）論「道須通流」</cb:mulu><head>（一）論「道須通流」</head>
<lb ed="ZW" n="0429a10"/>
<lb ed="ZW" n="0429a11"/><p xml:id="pZW10p0429a1101">斯本：</p>
<lb ed="ZW" n="0429a12"/><p xml:id="pZW10p0429a1201">但/行眞心於一切法無上有執着名一行三昧迷人
<lb ed="ZW" n="0429a13"/>着法相執/一行三昧眞心座不動除妄不起心卽是一
<lb ed="ZW" n="0429a14"/>行三昧若如/是此法同無淸却是障道因緣道順通流
<lb ed="ZW" n="0429a15"/>何以却滯/心在住卽通流住卽彼縛若座不動是維摩
<lb ed="ZW" n="0429a16"/>詰不合/呵舍利弗宴座林中（第28頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0429a17"/>
<lb ed="ZW" n="0429a18"/><p xml:id="pZW10p0429a1801">敦博本：</p>
<lb ed="ZW" n="0429a19"/><p xml:id="pZW10p0429a1901">但行眞心於一切/法上無有執著名一行三昧迷人
<lb ed="ZW" n="0429a20"/>著法相執一行三昧眞心坐不動除/妄不起心卽是一
<lb ed="ZW" n="0429a21"/>行三昧若如是此法同無情却是障道因緣/道須通流
<lb ed="ZW" n="0429a22"/>何以却滯心在住卽通流住卽彼縛若坐不動是維/摩
<lb ed="ZW" n="0429a23"/>詰不合呵舍利弗宴坐林中（第72頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0429a24"/>
<lb ed="ZW" n="0429a25"/><p xml:id="pZW10p0429a2501">上段文字可以討論的地方非常多，本文僅探討「道須
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0430a" n="0430a"/>
<lb ed="ZW" n="0430a01"/>通流……住卽被縛」一句。考察諸多錄校本對這句的錄校，
<lb ed="ZW" n="0430a02"/>出現如下六種不同的錄校、標點方式。爲避文繁，在此僅
<lb ed="ZW" n="0430a03"/>抄錄諸家錄校定稿的文字，其校記則一槪省略。有興趣的
<lb ed="ZW" n="0430a04"/>先生可覆按原文。</p>
<lb ed="ZW" n="0430a05"/>
<lb ed="ZW" n="0430a06"/><p xml:id="pZW10p0430a0601">郭朋本作：「道須通流，何以却滯？心不住法，卽通
<lb ed="ZW" n="0430a07"/>流；住，卽被縛。」（第88頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0430a08"/><p xml:id="pZW10p0430a0801">孟東燮本作：「道須通流、何以却滯。心不住卽通流、
<lb ed="ZW" n="0430a09"/>住卽被縛。」（第22頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0430a10"/><p xml:id="pZW10p0430a1001">周紹良本作：「道須通流，何以却滯？心不住，卽通
<lb ed="ZW" n="0430a11"/>流；住卽被縛。」（第120頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0430a12"/><p xml:id="pZW10p0430a1201">李申本作：「道須通流，何以却滯？心在住，卽通流
<lb ed="ZW" n="0430a13"/>住，卽被縛。」（第36頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0430a14"/><p xml:id="pZW10p0430a1401">楊曾文本作：「道須通流，何以却滯？心不住法，道卽
<lb ed="ZW" n="0430a15"/>通流，住卽被縛。」（第17頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0430a16"/><p xml:id="pZW10p0430a1601">中島本作「道須通流、何以却滯。心在不住、卽通流、
<lb ed="ZW" n="0430a17"/>住卽被縛。」（第73頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0430a18"/>
<lb ed="ZW" n="0430a19"/><p xml:id="pZW10p0430a1901">從上文可知，上述六家的錄校，文句、標點雖然不同，
<lb ed="ZW" n="0430a20"/>如從義理上講，都符合禪宗的思想。但從其錄校方式區分，
<lb ed="ZW" n="0430a21"/>可以分爲兩類：一類是李申一家，完全尊重敦煌本原文；
<lb ed="ZW" n="0430a22"/>一類是其餘五家，均依據惠昕等本乃至理校，對敦煌本原
<lb ed="ZW" n="0430a23"/>文有所增刪修訂。所修訂的，是「心在住，卽通流住，卽
<lb ed="ZW" n="0430a24"/>被縛」句。按照李申本的理解，這是一個句子，表明眞心
<lb ed="ZW" n="0430a25"/>如停滯，道的通流就會停滯，其結果是被縛。其餘五家錄
<lb ed="ZW" n="0430a26"/>校、標點雖有不同，都把這句話修改爲「不住」與「住」
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0431a" n="0431a"/>
<lb ed="ZW" n="0431a01"/>對擧的對比句式，卽「眞心如果不住法，道就通流；如果
<lb ed="ZW" n="0431a02"/>住法，就被縛」，成爲分句結構。</p>
<lb ed="ZW" n="0431a03"/><p xml:id="pZW10p0431a0301">到底哪一種方式更加符合敦煌本《壇經》的原意呢？
<lb ed="ZW" n="0431a04"/>在此考察原文。考察所用文字，採用李申本。爲避文繁，
<lb ed="ZW" n="0431a05"/>校記一律忽略。在此先將原文抄錄如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0431a06"/>
<lb ed="ZW" n="0431a07"/><p xml:id="pZW10p0431a0701">但行眞心，於一切法上無有執著，名一行三
<lb ed="ZW" n="0431a08"/>昧。迷人著法相，執一行三昧，眞心坐不動，除妄
<lb ed="ZW" n="0431a09"/>不起心，卽是一行三昧。若如是，此法同無情，却
<lb ed="ZW" n="0431a10"/>是障道因緣。道須通流，何以却滯？心在住，卽通
<lb ed="ZW" n="0431a11"/>流住，卽被縛。若坐不動是，維摩詰不合呵舍利弗
<lb ed="ZW" n="0431a12"/>宴坐林中。（李申本，第36頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0431a13"/>
<lb ed="ZW" n="0431a14"/><p xml:id="pZW10p0431a1401">上面這段論「道須通流」的話，可以分爲五個層次：</p>
<lb ed="ZW" n="0431a15"/><p xml:id="pZW10p0431a1501">第一個層次，正面宣示自己的觀點：「但行眞心，於一
<lb ed="ZW" n="0431a16"/>切法上無有執著，名一行三昧。」亦卽所謂一心三昧，應該
<lb ed="ZW" n="0431a17"/>是眞心行於一切法，而於一切法上無有執著。</p>
<lb ed="ZW" n="0431a18"/><p xml:id="pZW10p0431a1801">第二個層次，反面揭示迷人行狀：「迷人著法相，執一
<lb ed="ZW" n="0431a19"/>行三昧，眞心坐不動，除妄不起心，卽是一行三昧。」亦卽
<lb ed="ZW" n="0431a20"/>迷人相反，執著於法相。其表現形式是把「眞心」、「妄念」
<lb ed="ZW" n="0431a21"/>對立起來，把一心三昧理解成「眞心坐不動，除妄不起
<lb ed="ZW" n="0431a22"/>心」。</p>
<lb ed="ZW" n="0431a23"/><p xml:id="pZW10p0431a2301">在「眞心坐不動，除妄不起心」句中，有兩個「心」。
<lb ed="ZW" n="0431a24"/>前一個「心」指眞如佛性之體，故用「眞」作修飾；後一
<lb ed="ZW" n="0431a25"/>個「心」指眞如佛性發動時的「用」，亦卽心念。《壇經》
<lb ed="ZW" n="0431a26"/>在這裏指出，迷人的錯誤在於他們主張讓眞如法性之體如
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0432a" n="0432a"/>
<lb ed="ZW" n="0432a01"/>如地安坐不動，同時還想努力地去除妄念，不起心念。</p>
<lb ed="ZW" n="0432a02"/><p xml:id="pZW10p0432a0201">第三個層次，正面指斥迷人行狀：「若如是，此法同無
<lb ed="ZW" n="0432a03"/>情，却是障道因緣。」《壇經》認爲，有情必有心念，無情
<lb ed="ZW" n="0432a04"/>纔無思想。迷人這種讓眞心不動，盡力去除妄念、不起心
<lb ed="ZW" n="0432a05"/>念的方法，等於把有情視同無情。這樣不能進道，衹能
<lb ed="ZW" n="0432a06"/>障道。</p>
<lb ed="ZW" n="0432a07"/><p xml:id="pZW10p0432a0701">第四個層次，正面說明指斥的理由：「道須通流，何以
<lb ed="ZW" n="0432a08"/>却滯？心在住，卽通流住，卽被縛。」亦卽「道」需要通
<lb ed="ZW" n="0432a09"/>流，不能停滯的。心念如停滯，道的通流也就停滯了。這
<lb ed="ZW" n="0432a10"/>樣做，其結果不是解脫，而是被縛。</p>
<lb ed="ZW" n="0432a11"/><p xml:id="pZW10p0432a1101">第五個層次，引經証己，說明自己批評得對：「若坐不
<lb ed="ZW" n="0432a12"/>動是，維摩詰不合呵舍利弗宴坐林中。」亦卽如果迷人的那
<lb ed="ZW" n="0432a13"/>種方法對，維摩詰也就不會指斥舍利弗宴坐林中是錯誤的。</p>
<lb ed="ZW" n="0432a14"/><p xml:id="pZW10p0432a1401">上面這段論述「道須通流」的話，一氣呵成，非常嚴
<lb ed="ZW" n="0432a15"/>謹。也符合佛敎正面破斥然後引經擧證的論述傳統。按照
<lb ed="ZW" n="0432a16"/>上述分析，第四個層次中的「道須通流，何以却滯？心在
<lb ed="ZW" n="0432a17"/>住，卽通流住，卽被縛」的確應該是一句完整的破斥句，
<lb ed="ZW" n="0432a18"/>這樣便順利下接「若坐不動是，維摩詰不合呵舍利弗宴坐
<lb ed="ZW" n="0432a19"/>林中。」如果按照其他五家，把第四個層次的文句改爲「不
<lb ed="ZW" n="0432a20"/>住」與「住」的對擧句式，行文到此便起曲折，有窒礙。
<lb ed="ZW" n="0432a21"/>從義理上講雖然不錯，但從行文氣勢上講，原文用兩個
<lb ed="ZW" n="0432a22"/>「卽」，強調「心在住，卽通流住，卽被縛」，語勢直瀉而
<lb ed="ZW" n="0432a23"/>下，體現了惠能對自己的禪法極度的自信。正因爲有這樣
<lb ed="ZW" n="0432a24"/>的自信，所以下文惠能對北宗禪作了一番嚴厲的批評。請
<lb ed="ZW" n="0432a25"/>注意，這段批評依然是反面破斥，而不是正面標宗：</p>
<lb ed="ZW" n="0432a26"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0433a" n="0433a"/>
<lb ed="ZW" n="0433a01"/><p xml:id="pZW10p0433a0101">善知識！又見有人敎人坐，看心看淨，不動不
<lb ed="ZW" n="0433a02"/>起，從此置功。迷人不悟，便執成顚倒。卽有數百
<lb ed="ZW" n="0433a03"/>般如此敎道者，故知大錯。（李申本，第36頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0433a04"/>
<lb ed="ZW" n="0433a05"/><p xml:id="pZW10p0433a0501">本文第二部分討論「念不去」與「念不起」時，筆者
<lb ed="ZW" n="0433a06"/>認爲正確的行文應該是「念不去」，將它校改爲「念不起」
<lb ed="ZW" n="0433a07"/>是錯誤的。在上文關於「道須通流」的討論中，我們也可
<lb ed="ZW" n="0433a08"/>以發現，惠能對「念不起」的批評是多麼嚴厲。</p>
<lb ed="ZW" n="0433a09"/><p xml:id="pZW10p0433a0901">當然，敦煌本原文的文采較差，「心在住，卽通流住，
<lb ed="ZW" n="0433a10"/>卽被縛」10個字，形成3、4、3句式，不像楊曾文本，改
<lb ed="ZW" n="0433a11"/>爲「心不住法，道卽通流，住卽被縛」12個字後，形成4、
<lb ed="ZW" n="0433a12"/>4、4句式，琅琅上口。這也許是諸錄校者熱衷修改敦煌本
<lb ed="ZW" n="0433a13"/>原文的理由。但是，我們都知道，惠能的文化程度不高，
<lb ed="ZW" n="0433a14"/>這種文采較差的形態，或許正是惠能說法當時的原狀。</p>
<lb ed="ZW" n="0433a15"/><p xml:id="pZW10p0433a1501">我認爲，敦煌本原文的文采雖差，但文從字順，意義
<lb ed="ZW" n="0433a16"/>淸晰。在這種情況下，不應該用後起的版本爲依據來校改
<lb ed="ZW" n="0433a17"/>原文。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0433a18"/>
<lb ed="ZW" n="0433a19"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">（二）關於「不言動」與「不言不動」</cb:mulu><head>（二）關於「不言動」與「不言不動」</head>
<lb ed="ZW" n="0433a20"/>
<lb ed="ZW" n="0433a21"/><p xml:id="pZW10p0433a2101">斯本：</p>
<lb ed="ZW" n="0433a22"/><p xml:id="pZW10p0433a2201">善諸識此法門中座禪元不著心亦不著/淨亦不言
<lb ed="ZW" n="0433a23"/>動（第30頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0433a24"/><p xml:id="pZW10p0433a2401">敦博本：</p>
<lb ed="ZW" n="0433a25"/><p xml:id="pZW10p0433a2501">善諸識此法門中座禪元不著心亦/不著淨亦不言
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0434a" n="0434a"/>
<lb ed="ZW" n="0434a01"/>動（第74頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0434a02"/>
<lb ed="ZW" n="0434a03"/><p xml:id="pZW10p0434a0301">此句論述惠能對禪定的基本態度，斯本與敦博本文句
<lb ed="ZW" n="0434a04"/>完全一致。本句話前後的文字，都與本句的論述有關，爲
<lb ed="ZW" n="0434a05"/>避文繁，不一一列出，僅在下文討論時，列出最需要內容。</p>
<lb ed="ZW" n="0434a06"/><p xml:id="pZW10p0434a0601">在此依然先考察諸錄校本的錄校：</p>
<lb ed="ZW" n="0434a07"/>
<lb ed="ZW" n="0434a08"/><p xml:id="pZW10p0434a0801">郭朋本：「善諸識！此法門中，坐禪元不著心，亦不著
<lb ed="ZW" n="0434a09"/>淨，亦不言不動。」（第97頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0434a10"/><p xml:id="pZW10p0434a1001">孟東燮本：「善諸識、此法門中坐禪、元不著心、亦不
<lb ed="ZW" n="0434a11"/>著淨、亦不言動。」（第25頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0434a12"/><p xml:id="pZW10p0434a1201">周紹良本：「善諸識，此法門中，坐禪元不看心，亦不
<lb ed="ZW" n="0434a13"/>看淨，亦不言動。」（第123頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0434a14"/><p xml:id="pZW10p0434a1401">李申本：「善諸識！此法門中，坐禪元不著心，亦不著
<lb ed="ZW" n="0434a15"/>淨，亦不言動。」（第37頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0434a16"/><p xml:id="pZW10p0434a1601">楊曾文本：「善諸識，此法門中坐禪原不看心，亦不看
<lb ed="ZW" n="0434a17"/>淨，亦不言不動。」（第21頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0434a18"/><p xml:id="pZW10p0434a1801">潘重規本：「善諸識！此法門中，坐禪元不著心，亦不
<lb ed="ZW" n="0434a19"/>著淨，亦不言不動。」（第153頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0434a20"/><p xml:id="pZW10p0434a2001">中島本：「善諸識、此法門中、坐禪元不看心、亦不看
<lb ed="ZW" n="0434a21"/>淨、亦不言不動。」（第95頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0434a22"/>
<lb ed="ZW" n="0434a23"/><p xml:id="pZW10p0434a2301">上面羅列了七種不同的錄校，其他的錄校本，情況與
<lb ed="ZW" n="0434a24"/>此大同小異，故不再列出。上述七種錄校，除了座（坐）、
<lb ed="ZW" n="0434a25"/>元（原）、著（看）等文字的校訂與標點的差異外，最關鍵
<lb ed="ZW" n="0434a26"/>的是：</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0435a" n="0435a"/>
<lb ed="ZW" n="0435a01"/><p xml:id="pZW10p0435a0101">孟東燮本、周紹良本、李申本尊重敦煌本原文，將末
<lb ed="ZW" n="0435a02"/>句錄爲「亦不言動」。而郭朋本、楊曾文本、潘重規本、中
<lb ed="ZW" n="0435a03"/>島本均依據惠昕等本，將原文改作「亦不言不動」。</p>
<lb ed="ZW" n="0435a04"/><p xml:id="pZW10p0435a0401">這裏到底應該是「不言動」，還是「不言不動」？在此
<lb ed="ZW" n="0435a05"/>我們需要把這句話放在它原本的語境中，考察惠能在這句
<lb ed="ZW" n="0435a06"/>話的前面說的是什麼：</p>
<lb ed="ZW" n="0435a07"/>
<lb ed="ZW" n="0435a08"/><p xml:id="pZW10p0435a0801">然此敎門立無念爲宗。世人離境，不起於念。
<lb ed="ZW" n="0435a09"/>若無有念，無念亦不立。無者無何事？念者何物？
<lb ed="ZW" n="0435a10"/>無者，離二相諸塵勞。眞如是念之體，念是眞如之
<lb ed="ZW" n="0435a11"/>用。性起念，雖卽見聞覺知，不染萬境，而常自
<lb ed="ZW" n="0435a12"/>在。《維摩詰》云：「外能善分別諸法相，內於第一
<lb ed="ZW" n="0435a13"/>義而不動。」（李申本，第37頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0435a14"/>
<lb ed="ZW" n="0435a15"/><p xml:id="pZW10p0435a1501">根據上文，《壇經》在此句之前論述的是「無念」，強
<lb ed="ZW" n="0435a16"/>調「無念爲宗」。衆所周知，《壇經》中惠能的「無念」，不
<lb ed="ZW" n="0435a17"/>是「百物不思，念盡除卻」，而是「於一切法上念念不住」，
<lb ed="ZW" n="0435a18"/>「於一切境上不染」。特別値得注意的是，惠能在上文提出
<lb ed="ZW" n="0435a19"/>「眞如是念之體，念是眞如之用」。這一體用觀念，是惠能
<lb ed="ZW" n="0435a20"/>思想的一大特徵。從這一基本理論出發，惠能提出：「性起
<lb ed="ZW" n="0435a21"/>念，雖卽見聞覺知，不染萬境，而常自在。」由此可見，這
<lb ed="ZW" n="0435a22"/>裏的「性」，就是「眞如」，就是「佛性」。眞如佛性從其本
<lb ed="ZW" n="0435a23"/>義來講，當然是如如不動，湛然淸靜。惠能引證《維摩詰》
<lb ed="ZW" n="0435a24"/>稱：「外能善分別諸法相，內於第一義而不動。」就是進一
<lb ed="ZW" n="0435a25"/>步說明眞如佛性的如如不動。正因爲眞如佛性如如不動，
<lb ed="ZW" n="0435a26"/>湛然淸靜，所以能夠觀照萬物、分別法相。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0436a" n="0436a"/>
<lb ed="ZW" n="0436a01"/><p xml:id="pZW10p0436a0101">所以，惠能主張以眞如爲體，以眞如起念。當眞如起
<lb ed="ZW" n="0436a02"/>念之時，因其能觀照萬物，故「於一切法上念念不住」；因
<lb ed="ZW" n="0436a03"/>其如如不動、湛然淸靜，故能「於一切境上不染」。這也就
<lb ed="ZW" n="0436a04"/>是所謂「外能善分別諸法相，內於第一義而不動。」後代禪
<lb ed="ZW" n="0436a05"/>宗特別強調要時時把握自己的眞如佛性，於一切境上分明
<lb ed="ZW" n="0436a06"/>觀照，但不能隨境而去。根源就在這裏。</p>
<lb ed="ZW" n="0436a07"/><p xml:id="pZW10p0436a0701">站在上述分析的基礎上，再看「善諸識！此法門中，
<lb ed="ZW" n="0436a08"/>坐禪元不著心，亦不著淨，亦不言動」這句話，惠能在此
<lb ed="ZW" n="0436a09"/>不但公開反對北宗看心看淨的修持法，而且強調「不言
<lb ed="ZW" n="0436a10"/>動」，也就是強調要保持眞如佛性之如如不動。惠能在下文
<lb ed="ZW" n="0436a11"/>接著說：「若不動者，見一切人過患，是性不動。」亦卽明
<lb ed="ZW" n="0436a12"/>確地說：所謂不動，是指眞如佛性時時不動，這纔能明朗
<lb ed="ZW" n="0436a13"/>地觀照外境，旣能明見一切，又不執著一切。按照敦煌遺
<lb ed="ZW" n="0436a14"/>書《如來九觀》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0436001" n="0436001"/>的說法，是「如來……能行生死而不動。
<lb ed="ZW" n="0436a15"/>不動是法印，動則魔網也」。</p>
<lb ed="ZW" n="0436a16"/><p xml:id="pZW10p0436a1601">郭朋本、楊曾文本、潘重規本、中島本等依據惠昕等
<lb ed="ZW" n="0436a17"/>本，將原文改作「亦不言不動」。便與惠能原意大相徑庭。</p>
<lb ed="ZW" n="0436a18"/><p xml:id="pZW10p0436a1801">什麼叫「不言不動」？可以有兩種解釋：</p>
<lb ed="ZW" n="0436a19"/><p xml:id="pZW10p0436a1901">第一，「不動」是「不言」的賓語。「不言不動」成爲
<lb ed="ZW" n="0436a20"/>雙重否定句，也就是「言動」。如上所述，這完全違反惠能
<lb ed="ZW" n="0436a21"/>原意。</p>
<lb ed="ZW" n="0436a22"/><p xml:id="pZW10p0436a2201">第二，「不言不動」是動賓式並列結構，也就是「旣不
<lb ed="ZW" n="0436a23"/>說話、也不行動」。按照這種解釋，似乎惠能在這裏宣揚一
<lb ed="ZW" n="0436a24"/>種不看心、不看淨，同時不言語、不行爲的禪法。我們知
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0437a" n="0437a"/>
<lb ed="ZW" n="0437a01"/>道，惠能主張「外離相曰禪」，怎麼會主張這種「不言不
<lb ed="ZW" n="0437a02"/>動」的禪法呢？</p>
<lb ed="ZW" n="0437a03"/><p xml:id="pZW10p0437a0301">惠昕等本歪曲了惠能的思想。爲什麼後代的《壇經》
<lb ed="ZW" n="0437a04"/>會出現這種歪曲？這是我們今後需要研究的新課題。敦煌
<lb ed="ZW" n="0437a05"/>本的出現，給了我們一個釐淸惠能原意，探討惠能以後禪
<lb ed="ZW" n="0437a06"/>宗思想演變的好機會。而採用惠昕等本來改動敦煌本，將
<lb ed="ZW" n="0437a07"/>使我們模糊敦煌本《壇經》與後代《壇經》的區別，從而
<lb ed="ZW" n="0437a08"/>喪失釐淸禪宗思想發展演變的好機會。</p>
<lb ed="ZW" n="0437a09"/><p xml:id="pZW10p0437a0901">總之，旣然敦煌本與惠昕等本並非一個時代的傳本，
<lb ed="ZW" n="0437a10"/>我們整理敦煌本《壇經》時，應該盡量致力於保持敦煌本
<lb ed="ZW" n="0437a11"/>《壇經》的本來面貌，不應採用其他《壇經》來改動敦煌本
<lb ed="ZW" n="0437a12"/>的文字，使得敦煌本固有的研究信息喪失或改變。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0437a13"/>
<lb ed="ZW" n="0437a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">四、如何正確對待敦煌本《壇經》中的經論引用現象</cb:mulu><head>四、如何正確對待敦煌本《壇經》中的經論引用現象</head>
<lb ed="ZW" n="0437a15"/>
<lb ed="ZW" n="0437a16"/><p xml:id="pZW10p0437a1601">《壇經》多處引用經論以証成己說。但如何正確認識與
<lb ed="ZW" n="0437a17"/>錄校敦煌本《壇經》中的經論引用，是一個値得我們探討
<lb ed="ZW" n="0437a18"/>的問題。下面擧「我本源自性淸淨」與「戒本源自性淸淨」
<lb ed="ZW" n="0437a19"/>這一例子說明：</p>
<lb ed="ZW" n="0437a20"/><p xml:id="pZW10p0437a2001">敦煌本《壇經》兩處引用《菩薩戒經》，情況如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0437a21"/>
<lb ed="ZW" n="0437a22"/><p xml:id="pZW10p0437a2201">斯本：</p>
<lb ed="ZW" n="0437a23"/><p xml:id="pZW10p0437a2301">菩薩戒云本源白/姓淸淨（第31頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0437a24"/><p xml:id="pZW10p0437a2401">菩薩戒經云我本願自姓淸淨（第38頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0437a25"/>
<lb ed="ZW" n="0437a26"/><p xml:id="pZW10p0437a2601">敦博本：</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0438a" n="0438a"/>
<lb ed="ZW" n="0438a01"/><p xml:id="pZW10p0438a0101">菩薩戒云本原自性淸淨（第75頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0438a02"/><p xml:id="pZW10p0438a0201">菩薩戒經云/我本源自性淸淨（第83頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0438a03"/>
<lb ed="ZW" n="0438a04"/><p xml:id="pZW10p0438a0401">所謂《菩薩戒》或《菩薩戒經》，亦卽《梵網經》。這
<lb ed="ZW" n="0438a05"/>段話，《梵網經》原文作「是一切衆生戒，本源自性淸
<lb ed="ZW" n="0438a06"/>淨」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0438001" n="0438001"/>。因此，楊曾文本把這兩處都錄校爲：</p>
<lb ed="ZW" n="0438a07"/>
<lb ed="ZW" n="0438a08"/><p xml:id="pZW10p0438a0801">《菩薩戒經》云：「戒，本源自性淸淨。」（第22頁、
<lb ed="ZW" n="0438a09"/>第35頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0438a10"/>
<lb ed="ZW" n="0438a11"/><p xml:id="pZW10p0438a1101">楊曾文本出校記說明校改的理由：</p>
<lb ed="ZW" n="0438a12"/>
<lb ed="ZW" n="0438a13"/><p xml:id="pZW10p0438a1301">按，此處之《菩薩戒經》卽中國內地通行的大
<lb ed="ZW" n="0438a14"/>乘戒律《梵網經》。其卷下有曰：「……是一切衆生
<lb ed="ZW" n="0438a15"/>戒，本源自性淸淨。」是謂大乘戒源自法身佛（或
<lb ed="ZW" n="0438a16"/>謂報身佛）的「心地中」，它也就是「佛性種子」、
<lb ed="ZW" n="0438a17"/>「一切佛本源」。因此，此句校爲「戒，本源自性淸
<lb ed="ZW" n="0438a18"/>淨」爲宜。因爲「戒」前已省去「一切衆生」，故
<lb ed="ZW" n="0438a19"/>校爲「戒，本源自性淸淨」亦可。如校爲「我本源
<lb ed="ZW" n="0438a20"/>自性淸淨」，不僅違背經文，也不通。大小乘皆把
<lb ed="ZW" n="0438a21"/>「我」看作是五蘊的和合，屬無常法，把執著「我」
<lb ed="ZW" n="0438a22"/>的見解稱「有身見」或「我見」，主張斷除。實際
<lb ed="ZW" n="0438a23"/>上，各本《壇經》的「我本源自性淸淨」中的
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0439a" n="0439a"/>
<lb ed="ZW" n="0439a01"/>「我」字，都是誤寫和誤傳。（楊曾文本，第23頁）</p>
<lb ed="ZW" n="0439a02"/>
<lb ed="ZW" n="0439a03"/><p xml:id="pZW10p0439a0301">情況是否如楊曾文本所批評的，敦煌本，乃至各種版
<lb ed="ZW" n="0439a04"/>本《壇經》中的「我本源自性淸淨」，都是「戒，本源自性
<lb ed="ZW" n="0439a05"/>淸淨」的「誤寫和誤傳」呢？</p>
<lb ed="ZW" n="0439a06"/><p xml:id="pZW10p0439a0601">探討這個問題，還是應該先仔細考察《壇經》原文。
<lb ed="ZW" n="0439a07"/>在此把兩段含有《梵網經》引文的《壇經》文字具錄如下。
<lb ed="ZW" n="0439a08"/>爲避文繁，所引文字爲我重新錄校，校記一槪從略。</p>
<lb ed="ZW" n="0439a09"/><p xml:id="pZW10p0439a0901">第一段：</p>
<lb ed="ZW" n="0439a10"/>
<lb ed="ZW" n="0439a11"/><p xml:id="pZW10p0439a1101">此法門中，何名坐禪？此法門中，一切無礙。
<lb ed="ZW" n="0439a12"/>外於一切境界上念不去爲坐，見本性不亂爲禪。何
<lb ed="ZW" n="0439a13"/>名爲禪定？外離相曰禪，內不亂曰定。外若有相，
<lb ed="ZW" n="0439a14"/>內性不亂，本性自淨曰定。衹緣境觸，觸卽亂。離
<lb ed="ZW" n="0439a15"/>相不亂卽定。外離相卽禪，內外不亂卽定。外禪內
<lb ed="ZW" n="0439a16"/>定，故名禪定。《維摩經》云：「卽時豁然，還得本
<lb ed="ZW" n="0439a17"/>心。」《菩薩戒》云：「本源自性淸淨。」善知識！見
<lb ed="ZW" n="0439a18"/>自性自淨，自修自作，自性法身，自行佛行，自作
<lb ed="ZW" n="0439a19"/>自成佛道。</p>
<lb ed="ZW" n="0439a20"/>
<lb ed="ZW" n="0439a21"/><p xml:id="pZW10p0439a2101">通篇講禪定。如何實現「外離相曰禪，內不亂曰定」？
<lb ed="ZW" n="0439a22"/>落腳點是「本性不亂」。而本性不亂的前提，在於「本性自
<lb ed="ZW" n="0439a23"/>淨」。因此，這一段文字中所引《梵網經》之「本源自性淸
<lb ed="ZW" n="0439a24"/>淨」，雖然沒有主詞，但顯然這個主詞衹能是「我」，不能
<lb ed="ZW" n="0439a25"/>是「戒」。此段《梵網經》及下段《梵網經》引文都與《維
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0440a" n="0440a"/>
<lb ed="ZW" n="0440a01"/>摩詰經》的「卽時豁然，還得本心」一起引用，也說明這
<lb ed="ZW" n="0440a02"/>裏論述的不是什麼戒律，而是自性本我。</p>
<lb ed="ZW" n="0440a03"/><p xml:id="pZW10p0440a0301">第二段：</p>
<lb ed="ZW" n="0440a04"/>
<lb ed="ZW" n="0440a05"/><p xml:id="pZW10p0440a0501">一切經書及文字、小大二乘十二部經，皆因人
<lb ed="ZW" n="0440a06"/>置。因智惠性故，故然能建立。我若無智人，一切
<lb ed="ZW" n="0440a07"/>萬法本亦不有。故知萬法本從人興。一切經書，因
<lb ed="ZW" n="0440a08"/>人說有。緣在人中，有愚有智。愚爲小故，智爲大
<lb ed="ZW" n="0440a09"/>人。問迷人於智者。智人與愚人說法，令使愚者悟
<lb ed="ZW" n="0440a10"/>解心開。迷人若悟心開，與大智人無別。故智不
<lb ed="ZW" n="0440a11"/>悟，卽佛是衆生；一念若悟，卽衆生是佛。故知一
<lb ed="ZW" n="0440a12"/>切萬法，盡在自身心中。何不從於自心，頓見眞如
<lb ed="ZW" n="0440a13"/>本性。《菩薩戒經》云：「我本源自性淸淨。」識心
<lb ed="ZW" n="0440a14"/>見性，自成佛道。卽時豁然，還得本心。</p>
<lb ed="ZW" n="0440a15"/>
<lb ed="ZW" n="0440a16"/><p xml:id="pZW10p0440a1601">通篇的主題，是萬法本從人興，萬法盡在自心。要求
<lb ed="ZW" n="0440a17"/>行者從自心頓見眞如本性。識心見性，自成佛道。因此，
<lb ed="ZW" n="0440a18"/>無論《梵網經》原文如何，這裏的引文，衹能是「我本源
<lb ed="ZW" n="0440a19"/>自性淸淨」，絕不可能是「戒，本源自性淸淨」。</p>
<lb ed="ZW" n="0440a20"/><p xml:id="pZW10p0440a2001">在此需要探討《壇經》中「我」的用法。楊曾文本指
<lb ed="ZW" n="0440a21"/>出：「大小乘皆把『我』看作是五蘊的和合，屬無常法，把
<lb ed="ZW" n="0440a22"/>執著『我』的見解稱『有身見』或『我見』，主張斷除。」
<lb ed="ZW" n="0440a23"/>這是錄校者把「我」改爲「戒」的主要理由之一。那麼，
<lb ed="ZW" n="0440a24"/>敦煌本《壇經》是否符合上述情況呢？</p>
<lb ed="ZW" n="0440a25"/><p xml:id="pZW10p0440a2501">敦煌本《壇經》出現「我」的用例甚多。除了作爲人
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0441a" n="0441a"/>
<lb ed="ZW" n="0441a01"/>稱代詞使用外，尙有如下用例：</p>
<lb ed="ZW" n="0441a02"/><p xml:id="pZW10p0441a0201">1.不斷勝負，卻生法我，不離四相。</p>
<lb ed="ZW" n="0441a03"/><p xml:id="pZW10p0441a0301">2.外行恭敬，若輕一切人，吾我不斷，卽自無功德。</p>
<lb ed="ZW" n="0441a04"/><p xml:id="pZW10p0441a0401">3.人我卽是須彌，邪心卽是海水，……無人我，須彌
<lb ed="ZW" n="0441a05"/>自倒；除邪心，海水竭。</p>
<lb ed="ZW" n="0441a06"/><p xml:id="pZW10p0441a0601">4.我心自有佛，自佛是眞佛。</p>
<lb ed="ZW" n="0441a07"/><p xml:id="pZW10p0441a0701">5.如來入涅槃，法敎流東土。共傳無住，卽我心
<lb ed="ZW" n="0441a08"/>無住。</p>
<lb ed="ZW" n="0441a09"/><p xml:id="pZW10p0441a0901">五個用例中，前三個用例屬於佛敎批評的人我見或法
<lb ed="ZW" n="0441a10"/>我見。后兩個用例顯然與前不同，指內在的心性、自性。
<lb ed="ZW" n="0441a11"/>惠能一貫強調迷誤的關鍵在於自心。自心不悟，佛是衆生；
<lb ed="ZW" n="0441a12"/>一念若悟，衆生是佛。所以要求行者「於自心頓悟眞如本
<lb ed="ZW" n="0441a13"/>性」。這裏的「自心」，就是「我心」。</p>
<lb ed="ZW" n="0441a14"/><p xml:id="pZW10p0441a1401">我們再仔細考察上述第二段末尾的這幾句：</p>
<lb ed="ZW" n="0441a15"/>
<lb ed="ZW" n="0441a16"/><p xml:id="pZW10p0441a1601">故知一切萬法，盡在自身心中。何不從於自心，
<lb ed="ZW" n="0441a17"/>頓見眞如本性。《菩薩戒經》云：「我本源自性淸
<lb ed="ZW" n="0441a18"/>淨。」識心見性，自成佛道。卽時豁然，還得本心。</p>
<lb ed="ZW" n="0441a19"/>
<lb ed="ZW" n="0441a20"/><p xml:id="pZW10p0441a2001">惠能在此要求行者於自心頓悟眞如本性，那麼邏輯的
<lb ed="ZW" n="0441a21"/>問題是：爲什麼能夠從自心頓悟眞如本性呢？惠能在此引
<lb ed="ZW" n="0441a22"/>用經証說明：「我本源自性淸淨」，這就是「自心頓悟眞如
<lb ed="ZW" n="0441a23"/>本性」的依據。有了這一依據，自然可以「識心見性，自
<lb ed="ZW" n="0441a24"/>成佛道。」</p>
<lb ed="ZW" n="0441a25"/>
<lb ed="ZW" n="0441a26"/><p xml:id="pZW10p0441a2601">上面的討論說明，雖然《梵網經》原文確爲「戒本源
<lb ed="ZW" n="0441a27"/>自性淸淨」，但惠能引用這段文字時，卻改爲「我本源自性
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0087.0442a" n="0442a"/>
<lb ed="ZW" n="0442a01"/>淸淨」，以論證自己的禪法思想。我們現在整理的是《壇
<lb ed="ZW" n="0442a02"/>經》，自然應該按照惠能的理路進行。同樣的例子還有敦煌
<lb ed="ZW" n="0442a03"/>本《壇經》引用《維摩詰經》時的「直心」與「眞心」。限
<lb ed="ZW" n="0442a04"/>於篇幅，此處從略。</p>
<lb ed="ZW" n="0442a05"/><p xml:id="pZW10p0442a0501">總之，古人引用文獻，往往有爲我所用的傾向，不像
<lb ed="ZW" n="0442a06"/>現代人那樣嚴格遵守學術規範。古代僧人引用佛經，也不
<lb ed="ZW" n="0442a07"/>像我們想<anchor xml:id="nkr_note_add_0442a0701" n="0442a0701"/><anchor xml:id="beg0442a0701" n="0442a0701"/>像<anchor xml:id="end0442a0701"/>的那樣嚴肅、嚴謹。那些創宗立說的大家，尤
<lb ed="ZW" n="0442a08"/>其如此。如智顗之解釋「悉檀」，完全是爲我所用。我們整
<lb ed="ZW" n="0442a09"/>理古代文獻，一定不能用今人的標準來要求古人。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0442a10"/>
<lb ed="ZW" n="0442a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">五、結語</cb:mulu><head>五、結語</head>
<lb ed="ZW" n="0442a12"/>
<lb ed="ZW" n="0442a13"/><p xml:id="pZW10p0442a1301">上面從三個方面對敦煌本《壇經》錄校，提出若干思
<lb ed="ZW" n="0442a14"/>考。應該指出，正因爲有了諸多錄校者辛勤的勞動，纔使
<lb ed="ZW" n="0442a15"/>得敦煌本《壇經》的性質越來越爲人們了解，錄校中的問
<lb ed="ZW" n="0442a16"/>題也越來越暴露。做學問也如積薪，必須站在前人的基礎
<lb ed="ZW" n="0442a17"/>上，所謂「前人種樹，後人乘涼」。本文對前賢錄校頗多討
<lb ed="ZW" n="0442a18"/>論，這些討論並非是對前賢的批評，恰恰相反，筆者滿懷
<lb ed="ZW" n="0442a19"/>感激之情。正因爲有了前賢的工作，纔會有筆者今天的討
<lb ed="ZW" n="0442a20"/>論。希望這一討論能夠促使敦煌本《壇經》的錄校工作，
<lb ed="ZW" n="0442a21"/>提高到一個新的高度。</p>
<lb ed="ZW" n="0442a22"/>
<lb ed="ZW" n="0442a23"/><byline cb:type="other">2006年12月17日於通州皇木廠</byline>
<lb ed="ZW" n="0442a24"/><byline cb:type="other">2007年3月2日修訂</byline></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0421a0701" to="#end0421a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">1920<note type="cf1">方廣錩先生提供之電子檔</note></lem><rdg wit="#wit.orig">二十世紀二十</rdg></app>
<app from="#beg0424a1201" to="#end0424a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">到<note type="cf1">方廣錩先生提供之電子檔</note></lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0442a0701" to="#end0442a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">像</lem><rdg wit="#wit.orig">象</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0419001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0419001">本文爲作者參加臺灣佛光山文敎基金會擧辦的「2007年禪與人間佛敎學術研討會」遞交的會議論文。此次發表略有修改。</note>
<note n="0422001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0422001">潘重規《敦煌壇經新書及附册》，臺灣佛陀敎育基金會，1995年7月第一版，2001年6月第二版。兩版內容相同，沒有修訂。本文所用爲2001年本。</note>
<note n="0422002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0422002"><p>本文中敦煌本《壇經》原文之錄文，均依據圖版進行。所用圖版爲周紹良《敦煌寫本壇經原本》（文物出版社，北京，1997年12月）所附。故行文僅註明頁碼，不再標註版本。下同。</p><p>錄文時，不加標點，每行末尾加一行號「/」。不加行號的，表示該行文字並未結束。下同。</p></note>
<note n="0423001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0423001">楊曾文：《新版敦煌新本六祖壇經》，宗敎文化出版社，北京，2001年5月。楊曾文此書爲修訂本，初版時書名爲《敦煌新本六祖壇經》（上海古籍出版社，1993年10月）。本文主要依據後出的宗敎文化出版社之修訂本。</note>
<note n="0424001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0424001">《大正藏》第14卷第451頁下欄。</note>
<note n="0425001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0425001">《大正藏》第33卷第142頁中欄。</note>
<note n="0426001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0426001">郭朋：《壇經導讀》，巴蜀書社，成都，1987年5月。</note>
<note n="0426002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0426002">孟東燮：《關於敦煌本〈壇經〉》，載《禪學研究》第75號，京都禪學研究會，1997年3月。</note>
<note n="0426003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0426003">李申合校、方廣錩簡注：《敦煌壇經合校簡注》，山西古籍出版社，太原，1999年9月。</note>
<note n="0426004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0426004">李富華：《惠能與〈壇經〉》，珠海出版社，珠海，1999年9月。</note>
<note n="0426005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0426005">中島志郞：《六祖壇經》，四季社，東京，2006年4月。</note>
<note n="0427001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0427001">周紹良：《敦煌寫本壇經原本》，文物出版社，北京，1997年12月。</note>
<note n="0427002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0427002">鄧榮本，指鄧文寬、榮新江：《敦博本禪籍錄校》，江蘇古籍出版社，南京，1998年12月。</note>
<note n="0427003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0427003">鄧遼本，指鄧文寬：《六祖壇經⸺敦煌〈壇經〉讀本》，遼寧敎育出版社，瀋陽，2005年1月。</note>
<note n="0427004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0427004">黃連忠本，指黃連忠：《敦博本六祖壇經校釋》，萬卷樓圖書股份有限公司，臺北，2006年5月。</note>
<note n="0427005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0427005">方廣錩：《敦煌本〈壇經〉標題章校釋疏義》，參見本書。</note>
<note n="0428001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0428001">由於多種原因，諸錄校本對這段文字的錄校，五花八門，不一而足。但將「訖」校讀爲「說」而引申之，是使諸錄校本歧雜多樣的重要原因。爲避文繁，在此不一一羅列。</note>
<note n="0436001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0436001">參見《藏外佛敎文獻》總第十一輯。</note>
<note n="0438001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0438001">《大正藏》第24卷第1003頁下欄。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0421a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0421a0701">1920【CB】，二十世紀二十【藏外】</note>
<note n="0424a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0424a1201">到【CB】，［－］【藏外】</note>
<note n="0442a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0442a0701">像【CB】，象【藏外】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>